Dental Tribune Belgium (Flemish)

Eerste Vlaamse mondhygiënisten aan het werk zonder terugbetalingsregeling

By Andy Furniere
December 09, 2019

Sinds deze zomer zijn de eerste mondhygiënisten aan de slag in Vlaanderen, nadat ongeveer zeventig studenten afstudeerden aan de opleidingen van de Gentse Arteveldehogeschool en de Leuvense hogeschool UCLL. Deze specialisten in preventieve mondzorg doen dat echter in onzekere omstandigheden: er is nog geen cao en de federale overheid heeft nog geen financieel kader vastgelegd voor het nieuwe beroep, waardoor hun handelingen nog niet kunnen terugbetaald worden door de ziekteverzekering. Wanneer dat wel geregeld zal worden, is nog altijd een raadsel.

In de meeste westerse landen is het beroep van mondhygiënist al heel lang ingeburgerd. Nederland bijvoorbeeld kent het al meer dan vijftig jaar, maar in België is het een zeer recent fenomeen. In 2016 lanceerden de Arteveldehogeschool in Gent en hogeschool UC Leuven-Limburg (UCLL) in Leuven een Vlaamse opleiding, en dit academiejaar gingen ook twee opleidingen van start in Franstalig België. Pittig detail: het wettelijk kader dat het profiel van het beroep definieert, werd pas vorig jaar ingevoerd, toen de Vlaamse opleidingen al een tijdje bezig waren.

“Er waren vijftien jaar geleden al plannen in deze richting, maar het kwam er maar niet van,” vertelt Thekla Roose, coördinator van de opleiding aan de Arteveldehogeschool. “Toen de Vlaamse overheid besliste om vanaf 2016 met een moratorium de creatie van nieuwe opleidingen in het hoger onderwijs af te remmen, hebben we samen met de UCLL beslist om op tijd een voorstel in te dienen, zodat we niet opnieuw jaren vertraging zouden oplopen.”

Beide hogescholen wijzen erop dat ze het curriculum al grondig geëvalueerd hebben en waar nodig bijgestuurd. De Vlaamse opleidingen zijn ook uitgebreid te rade gegaan bij buitenlandse voorbeelden, onder meer in Finland.

Stevig maatschappelijk draagvlak
Maar wat doen mondhygiënisten nu concreet? Essentieel is dat ze focussen op preventieve mondgezondheid, zodat tandartsen zich meer kunnen concentreren op curatieve en complexe technische aspecten. Als preventiewerker geven ze gerichte adviezen en voeren ze bepaalde technische handelingen uit bij gezonde personen, maar ook bij patiënten met een aandoening. Waar nodig kunnen mondhygiënisten gericht doorverwijzen naar tandartsen, parodontologen, artsen, sociale instanties … Daarnaast kunnen ze de mondzorg bij bepaalde kwetsbare doelgroepen verbeteren, zoals ouderen, kinderen, personen met een beperking en mensen in armoede.

Mondhygiënisten kunnen dus actief zijn in zeer uiteenlopende werksituaties. Ze kunnen terecht in een tandheelkundige praktijk of samenwerken met specialisten. Zo kunnen ze de werkdruk en wachtlijsten verminderen in landelijke regio’s met een tandartsentekort. Daarnaast kunnen mondhygiënisten belangrijke taken vervullen in bijvoorbeeld centra voor leerlingenbegeleiding, asielcentra, ziekenhuizen … Ook in woonzorgcentra is de nood bijzonder groot. Een recente studie van de Onafhankelijke Ziekenfondsen toonde aan dat slechts een op de tien ouderen in een woonzorgcentrum tussen 2015 en 2017 preventieve mond- en tandzorg ontving.

Roose haalt ook het regeerakkoord van de nieuwe Vlaamse regering aan om te tonen dat er een stevig maatschappelijk draagvlak tot stand is gekomen voor dit nieuwe beroep. Het regeerakkoord vermeldt inderdaad letterlijk: ‘Een goede mondhygiëne wordt een nieuwe gezondheidsdoelstelling, zowel voor kinderen (via afspraken met de scholen) als voor mensen die verblijven in residentiële zorgsettings (kinderen, jongeren, ouderen). We zetten in het bijzonder ook in op het bereiken van kwetsbare groepen. We kunnen hiervoor mondhygiënisten inschakelen.’

Geen mini-tandartsen
“Mondhygiënisten zijn geen mini-tandartsen,” zegt Katrien Vekemans, opleidingsverantwoordelijke van de UCLL-opleiding. “Ze hebben een sterke expertise in zowel collectieve als individuele preventie. Ze combineren de bekwaamheid om technische interventies uit te voeren met de communicatieve vaardigheden om voorlichting te geven en een brede adviserende functie op te nemen tegenover een groep of individu. Op het gebied van gezondheidspromotie kun je hun rol in de mondgezondheid vergelijken met die van een diëtist op het vlak van voeding.”

Afhankelijk van de setting en voorwaarden mogen mondhygiënisten bepaalde zorgtaken uitvoeren. Autonoom kunnen ze onder meer een evaluatie maken van de mondgezondheid, risico’s op mondaandoeningen inschatten, gepast advies verschaffen over onder meer voeding en roken, en een professionele reiniging uitvoeren. Op voorschrift kunnen ze bijvoorbeeld tandsteen verwijderen, zowel boven als onder het tandvlees, zolang patiënten niet lijden aan gevorderde parodontitis. Ook mogen ze low-level lasertherapie toepassen ter hoogte van de orale weefsels.

Wanneer een tandarts hen die taken expliciet toevertrouwt, mogen ze ook onder meer aan medische beeldvorming doen, vitale tanden bleken met externe technieken en assisteren bij de toediening van medicatie en bij behandelingen.

Uitval verminderen
Om te zorgen dat afgestudeerden dit palet aan taken aankunnen, hebben de Arteveldehogeschool en UCLL – in samenwerking met de universiteiten van Gent en Leuven – een bacheloropleiding met een stevige wetenschappelijke basis op poten gezet, waarbij theorie en praktijk een even grote plaats toebedeeld krijgen. Tijdens hun driejarige opleiding moeten studenten stages in verschillende werkomgevingen tot een goed einde brengen. Ze lopen onder andere stage bij tandartsen en parodontologiepraktijken, en leren daarbij onder meer in de praktijk kwetsbare doelgroepen te helpen.

Doordat de opleiding nieuw is en er geen toelatingsexamen afgenomen mag worden, ligt de uitval in de opleidingen hoog. Zo behaalden deze zomer 27 studenten van de Arteveldehogeschool hun diploma, waar ze drie jaar geleden met 99 gestart waren. Bij de UCLL waren er 40 afgestudeerden, van de 130 eerstejaarsstudenten in 2016.

“We organiseren voor de inschrijvingen wel een instroomgesprek, waarbij de student een code rood, oranje of groen krijgt,” zegt Roose. “Voor studenten met code rood is de opleiding eigenlijk zo goed als onhaalbaar, al kunnen we hen niet verbieden zich in te schrijven.” Ook de UCLL werkt met een soortgelijk instroomgesprek. Studenten kunnen niettemin altijd starten, maar ze moeten na het eerste jaar wel geslaagd zijn voor 30% van hun opgenomen studiepunten om hun opleiding verder te mogen zetten, waardoor vele studenten snel geheroriënteerd worden. Tot tevredenheid van de opleidingscoördinatoren geeft de Vlaamse overheid in haar regeerakkoord aan dat percentage te willen optrekken tot 50%.

“Het is belangrijk om de instroom beter te kunnen regelen, want afhakende studenten verliezen niet alleen tijd maar ook heel wat geld,” zegt Roose. “Naast het inschrijvingsgeld van ongeveer 900 euro moeten studenten in het eerste jaar voor zo’n 1.000 euro aan materiaal aanschaffen, wat het een van de duurdere opleidingen maakt.”

Mondhygiënisten aan het werk
Studente Caro Pappaert, derdejaarsstudente aan de Arteveldehogeschool, beklaagt zich haar keuze voor de mondhygiënistenopleiding in ieder geval niet. Ze begon eerder al aan een studie vroedkunde, maar dit medische beroep ligt haar beter. “Zeker nu ik meer en meer van het echte werkveld kan proeven, door onder meer volop mee te draaien in een tandartspraktijk, geniet ik er echt van,” zegt ze. “Maar het was ook bijzonder om een sensibiliseringsproject uit te werken voor Kind en Gezin en om een presentatie te geven in de gevangenis van Brugge.”

De studie mondhygiënist biedt ook mogelijkheden voor tandartsassistenten om een stap hogerop te zetten, zoals het geval is bij Caro Moens, ook derdejaarsstudente aan de Arteveldehogeschool. “Het was mijn werkgever die me in eerste instantie stimuleerde om de uitdaging aan te gaan,” zegt ze. “Maar het trok me ook zelf aan om meer zelfstandig te kunnen werken, persoonlijk contact met patiënten te hebben en concrete resultaten van het werk te kunnen zien.” Moens zal volgend jaar stage lopen bij haar voormalige werkgever en kan er na haar afstuderen ook deeltijds aan de slag.

Beroepsvereniging
Ook Isabelle Mertens had al ervaring als tandartsassistente toen ze drie jaar geleden aan de studie begon. Ondertussen is ze niet alleen afgestudeerd en voltijds aan het werk in een groepspraktijk met verschillende specialisaties, maar ook voorzitster van de gloednieuwe Belgische Beroepsvereniging voor Mondhygiënisten (BBM).

Die vereniging, opgericht door vijf afgestudeerde studenten uit Gent en vijf uit Leuven, behartigt de belangen van de Belgische mondhygiënisten en wil bijdragen tot een betaalbare, kwaliteitsvolle preventieve mondzorg en algemene gezondheid, met bijzondere aandacht voor maatschappelijk kwetsbare groepen. Midden november vond het kick-offcongres van BBM plaats.

Volgens Mertens zijn er op dit moment 69 mondhygiënisten in België die het beroep mogen uitvoeren, en zijn die ook bijna allemaal aan de slag als zelfstandige of in loondienst. Er zijn ook nog steeds openstaande vacatures. Een aantal afgestudeerden heeft ervoor gekozen om verder te studeren.

De omstandigheden om als mondhygiënist aan het werk te gaan zijn uiteraard niet ideaal, zonder cao en financieel overheidskader, geeft Mertens aan. “Het is op dit moment, cru gesteld, een kwestie van vraag en aanbod, al adviseren we de mondhygiënisten wel door mee te geven wat geldt voor afgestudeerden met een vergelijkbare opleidingsgraad,” vertelt ze. “We zijn ook erg bezorgd dat patiënten de dupe zullen zijn, aangezien zij nog geen enkele terugbetaling kunnen krijgen voor handelingen en adviezen van de mondhygiënist. Het is betreurenswaardig dat preventieve mondzorg op dit moment een luxezorg is.”

Mertens haalt ook aan dat kwetsbare doelgroepen zoals ouderen, mensen met een beperking en kinderen momenteel onvoldoende bereikt worden. Ze wijst naar de federale regering als verantwoordelijke. “Het is tijd dat het beleid in actie schiet, want het is bijna vijf na twaalf,” klinkt het.

Frustratie bij tandartsen
Ook tandartsenvereniging Verbond der Vlaamse Tandartsen (VVT) ervaart de gevolgen van de onzekerheid aan den lijve. “Tandartsen zijn blij met het nieuwe beroep en willen mondhygiënisten aanwerven, maar zonder een regeling rond de terugbetaling is dat financieel een moeilijke zaak,” zegt secretaris Gerda Wauman. “Ik krijg heel wat telefoontjes van tandartsen die bijna niet kunnen geloven dat dit nog niet in orde is. Het is voor ons een bijzonder frustrerende situatie.”

Een andere bron van ongenoegen bij het VVT is dat een concreet voorstel, met een inleidende studie en voorlopige financiële regeling voor mondhygiënisten, op een bepaald moment van tafel is geveegd door de strategische cel van het kabinet van het federale ministerie van Volksgezondheid. De onderhandelingen zijn intussen heropgestart en er is een budget voor een project voorzien in de recent goedgekeurde gezondheidszorgbegroting voor volgend jaar, maar het VVT voelt weinig initiatief van de overheid om actie te ondernemen en wijst erop dat er nog altijd een akkoord moet worden gesloten. Dat dit een federale regering in lopende zaken is, maakt het er ook niet gemakkelijker op.

Terwijl het tandheelkundig budget en de RIZIV-nomenclatuur federaal bepaald worden, is preventieve zorg de bevoegdheid van de deelstaten en dus een zaak voor de Vlaamse regering. Maar ook op het Vlaamse niveau merkt het VVT dat er weinig ruimte is voor investeringen in het nieuwe beroep van mondhygiënisten. Er is wel een project lopende van het Vlaams Instituut Mondgezondheid (Gezonde Mond), de Mondzorglijn, waarbij mondhygiënisten woonzorgcentra zouden kunnen helpen bij het implementeren van een beter mondzorgbeleid.

Bezorgdheden weggewuifd
Het VVT vindt echter dat ook de Vlaamse hogescholen niet vrijuit gaan. “Ze hebben altijd gedacht dat alles wel op tijd in orde zou komen en wuifden onze bezorgdheden daarover weg,” zegt Wauman. “We waren al ongelukkig dat de opleidingen zonder een wettelijk kader voor het beroep van start gingen, en het aanslepen van de financiële kwestie zorgt er nu voor dat zowel afgestudeerde studenten, patiënten als tandartsen met de gebakken peren zitten. We zijn een grote voorstander van het beroep van mondhygiënist, maar de vraag blijft: wie gaat het betalen?”

Het VVT is bovendien bang dat mondhygiënisten op termijn hun taken zullen willen uitbreiden, zoals in Nederland het geval is. Bij onze noorderburen mogen mondhygiënisten vanaf volgend jaar zelfstandig beginnende gaatjes vullen, verdoven en röntgenfoto's maken. Het gaat om een vijfjarig experiment, maar mogelijk wordt het systeem erna permanent ingevoerd.

De beide coördinatoren van de hogescholen, Thekla Roose en Katrien Vekemans, wijzen dit Nederlandse model echter formeel van de hand en benadrukken hun tevredenheid met het huidige takenpakket. Ook BBM-voorzitter Isabelle Mertens ontkent dat het de bedoeling is om deze weg op te gaan. Mertens ziet wel heil in het bestuderen van de verschillen tussen de Europese landen en het werken aan een Europees kader.

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Latest Issues
E-paper

DT Belgium (Flemish) No. 3, 2020

Open PDF Open E-paper All E-papers

© 2020 - All rights reserved - Dental Tribune International